Juan Gabriel Vásquez - "A gdy obejrzysz się za siebie"

"Idąc, wydeptujesz drogę, a gdy obejrzysz się za siebie ujrzysz ścieżkę, która już nigdy donikąd cię nie powiedzie". Ten cytat z wiersza Antonia Machado to nie tylko źródło tytułu powieści Juana Gabriela Vásqueza, ale też istotna wskazówka interpretacyjna dotycząca skomplikowanej historii rodziny Cabrerów. Narracja rozpoczyna się, kiedy Sergio, uznany reżyser filmowy, dowiaduje się o śmierci swojego ojca, Fausto. Sergio przebywa akurat w Barcelonie, gdzie ma się odbyć retrospektywa jego filmów, a w wielu z nich zagrał właśnie Fausto. Wiadomość o śmierci ojca sprawia, że Sergio zaczyna sobie porządkować dotychczasowe losy rodziny Cabrerów, które doprowadziły go do tego miejsca.

Jego dziadek musiał uciekać z Barcelony w czasach generała Franco, żeby po wielu przygodach ostatecznie trafić do kolumbijskiego Medellín. Tam z kolei rodzi się Fausto, który z czasem zostaje znanym aktorem teatralnym i telewizyjnym, a także lewicowym rewolucjonistą. Kiedy sytuacja polityczna staje się coraz trudniejsza, Fausto razem z żoną Luz Eleną dostają zmieniającą życie propozycję, żeby uczyć w Chinach hiszpańskiego. Zabierają ze sobą swoje dorastające dzieci – Sergia i Marianellę – i w Pekinie aktywnie włączają się w kulturalną rewolucję Mao Zedonga. "A gdy obejrzysz się za siebie" to fascynująca, epicka opowieść o niezwykłej rodzinie, dla której rewolucyjne ideały i radykalna sztuka to chleb powszedni. Z powieści Vásqueza dowiemy się m.in., jak wyglądało codzienne życie obcokrajowców w komunistycznych Chinach oraz jakie były realia wojny partyzanckiej w Kolumbii. Autor dokładnie pokazuje paradoksy życia rewolucjonisty i jego konsekwencje. Najbardziej zadziwiające jest jednak to, że rodzina Cabrerów istnieje naprawdę, a książka powstała w wyniku wieloletnich rozmów Vásqueza z Sergiem. To niecodzienny mariaż fikcji literackiej z biografią, który jest czymś więcej niż jego części składowe. Jednak niezależnie od tego, gdzie leży prawda, mamy do czynienia z doskonałą opowieścią.

K. Kućmierz