Alena Mornštajnova - "Pusta mapa"

Debiut prozatorski Aleny Mornštajnovej „Pusta mapa” opowiada historię trzech kobiet reprezentujących trzy pokolenia czeskiej rodziny – Anny, jej córki Alžběty i najmłodszej bohaterki, a zarazem narratorki powieści – Anežki. Ich losy ukazane są na tle przemian społecznych i historycznych w Czechach. Zawirowania, jakie miały miejsce w Europie XX wieku, stają się nierozerwalną częścią opowieści i stanowią pretekst do snucia sagi rodzinnej, mającej swój początek w przededniu wybuchu pierwszej wojny światowej. Wtedy to Anna zmuszona jest uciekać ze swoim ukochanym Antonínem do małego miasteczka na południu Czech. Tam też rodzi się Alžběta – dziewczyna o twardym charakterze, której życie toczy się beztrosko aż do momentu wybuchu drugiej wojny światowej. Trzecia z bohaterek, Anežka, córka Alžběty, przychodzi na świat, kiedy w Czechach umacnia się komunizm. Dramatyczne wydarzenia historyczne odbijają się w życiu osobistym bohaterek. Anna musi wybierać między miłością do rodziców a ukochanego, a gdy wydaje się, że życie zaczyna się układać, nad rodziną pojawia się widmo choroby. Druga z kobiet doznaje okrucieństw wojennych – ucieczki przed niemiecką armią oraz prześladowaniami. Anežka zaś doświadcza represji aparatu komunistycznego, co zmusza ją do podejmowania niejednoznacznych moralnie wyborów. Alena Mornštajnova przez pryzmat trzech pokoleń pokazuje, jak na przestrzeni lat zmieniała się rola kobiety. Połączenie wydarzeń historycznych z opisem codziennych, prozaicznych spraw zawiera w sobie silny ładunek emocjonalny, jednak narracja jest prowadzona z lekkością i subtelnością, co pozwala uniknąć melodramatyzmu. Warto również zwrócić uwagę na sposób przedstawienia głównych bohaterek, które są jednocześnie indywidualnymi postaciami i symbolicznymi reprezentantkami swoich czasów. Autorka nie wydaje osądów,stara się raczej pokazać, jak wiele czynników składa się na podejmowane przez bohaterki wybory. „Pusta mapa” jest przykładem bardzo dobrze skonstruowanej literatury psychologicznej i historycznej, która w subtelny, ale zarazem poruszający sposób podejmuje temat ludzkiej kondycji w czasach niepokoju.

J. Plata-Malik